Meme kanseri

01Genel Bakış

Meme Kanseri Nedir?

Meme kanseri, memedeki hücrelerin kontrolsüz çoğalması sonucu gelişen kötü huylu bir hastalıktır. Kanser; süt kanalları (duktuslar), süt bezleri (lobüller) veya meme dokusundaki diğer yapılardan kaynaklanabilir.

Meme kanseri en sık kadınlarda görülse de nadiren erkeklerde de gelişebilir. Bu nedenle herkesin meme kanseri belirtileri konusunda bilinçli olması önemlidir.

Erken Tanının Önemi

Meme kanseri, tarama yöntemleri sayesinde henüz belirti vermeden saptanabilir. Erken tanı, tedavinin başarısını artırır ve yaşam süresini uzatır.

Bu nedenle yaşa ve risk durumuna uygun tarama programlarına düzenli katılmak önemlidir.

Meme Kanseri Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi; kanserin tipi, evresi ve biyolojik özelliklerine göre kişiye özel planlanır.

Başlıca tedavi yöntemleri şunlardır:

• Cerrahi tedavi
• Radyoterapi
• Kemoterapi
• Hormon tedavisi
• Hedefe yönelik tedaviler
• İmmünoterapi (uygun hastalarda)

En uygun tedavi planı, farklı branşlardan uzmanların birlikte değerlendirme yaptığı multidisipliner ekip tarafından belirlenir.

Meme Anatomisi

Memenin yapısını bilmek, meme kanserinin nasıl geliştiğini anlamayı kolaylaştırır. Meme; süt bezleri, süt kanalları, yağ dokusu, bağ dokusu, kan damarları ve lenf sisteminden oluşur.

Loblar ve Lobüller (Süt Bezleri)

Memede yaklaşık 15–20 süt bezi bulunur. Her biri süt üreten küçük lobüllerden oluşur.

Bazı meme kanserleri bu bezlerden gelişir.

Duktuslar (Süt Kanalları)

Sütü meme başına taşıyan ince kanallardır.

Meme kanserlerinin büyük çoğunluğu bu kanallardan kaynaklanır.

Yağ ve Bağ Dokusu

Yağ dokusu memeye hacim verir, bağ dokusu ise memenin yapısını destekler.

Nadir görülen bazı tümörler bu dokulardan gelişebilir.

Lenf Sistemi

Lenf damarları ve lenf düğümleri bağışıklık sisteminin önemli parçalarıdır. Kanser hücreleri bazen bu yolları kullanarak yayılabilir.

Meme Kanseri Nereden Başlar?

Meme kanseri farklı dokulardan gelişebilir.

Lobüler Kanser

Süt bezlerinden (lobüllerden) gelişir.

Duktal Kanser

Süt kanallarından gelişir ve en sık görülen meme kanseri tipidir.

Bağ ve Yağ Dokusundan Gelişen Kanserler

Oldukça nadirdir.

Meme Kanseri Nasıl Yayılır?

Kanser hücreleri ilk tümörden ayrılarak;

• Lenf damarları
• Kan dolaşımı

aracılığıyla vücudun farklı bölgelerine ulaşabilir.

En sık yayıldığı bölgeler:

• Lenf düğümleri
• Kemikler
• Karaciğer
• Akciğerler
• Beyin

Kanserin uzak organlara yayılmasına metastaz adı verilir.

Yoğun Meme (Dense Breast) Nedir?

Yoğun meme, memede yağ dokusuna göre bağ dokusunun daha fazla olmasıdır. Bu normal bir durumdur.

Yoğun meme dokusu mamografide beyaz görünür. Kanser de beyaz göründüğü için küçük tümörlerin saptanması zorlaşabilir.

Bu nedenle doktorunuz gerekli görürse;

• Meme ultrasonografisi
• Meme MR'ı

gibi ek görüntüleme yöntemleri önerebilir.

Yoğun meme yapısı meme kanseri anlamına gelmez; ancak riski bir miktar artırabilir.

Lenf Düğümleri Neden Önemlidir?

Lenf düğümleri, bağışıklık sisteminin filtre görevi gören yapılarıdır.

Meme kanseri ilk olarak çoğu zaman koltuk altındaki lenf düğümlerine yayılır.

Lenf düğümlerinde kanser saptanması, hastalığın evresinin belirlenmesi ve tedavi planının oluşturulmasında önemli rol oynar.

Bu nedenle gerektiğinde ameliyat sırasında bekçi (sentinel) lenf nodu biyopsisi veya koltuk altı lenf nodu cerrahisi uygulanabilir.

02Risk Faktörleri ve Korunma

Meme Kanserine Ne Sebep Olur?

Risk faktörü, bir hastalığa yakalanma olasılığını artıran herhangi bir durum veya özelliktir. Bazı risk faktörleri değiştirilemezken (yaş veya genetik yapı gibi), bazıları yaşam tarzı değişiklikleriyle kontrol altına alınabilir.

Meme kanseri tek bir nedene bağlı olarak gelişmez. Genetik özellikler, hormonal faktörler, çevresel etkenler ve yaşam tarzı birlikte rol oynar.

Araştırmalar, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının meme kanseri riskini azaltabileceğini göstermektedir.

Meme Kanseri İçin Başlıca Risk Faktörleri

Meme kanseri gelişme riskini artırabilecek faktörler şunlardır:

• Yaş
• Cinsiyet
• Kişisel meme hastalığı öyküsü
• Ailede meme veya yumurtalık kanseri öyküsü
• Kalıtsal gen mutasyonları (özellikle BRCA1, BRCA2 ve PALB2)
• Bazı iyi huylu ancak yüksek risk taşıyan meme lezyonları
• Göğüs bölgesine daha önce radyoterapi uygulanmış olması
• Sağlıksız yaşam alışkanlıkları

Yaş ve Cinsiyet

Meme kanseri en sık kadınlarda görülür. Erkeklerde de gelişebilir ancak oldukça nadirdir.

İlerleyen yaşla birlikte meme kanseri riski artar. Bunun nedeni, zamanla hücrelerde DNA hasarlarının birikmesi ve vücudun bu hasarları onarma kapasitesinin azalmasıdır.

Bu nedenle yaş ilerledikçe düzenli kontroller ve tarama programları daha da önem kazanır.

Kişisel ve Aile Öyküsü

Daha önce meme kanseri geçirmiş kişilerde yeniden meme kanseri gelişme riski toplum ortalamasından daha yüksektir.

Aşağıdaki durumlarda risk artabilir:

• Anne, kız kardeş veya kız çocukta meme kanseri bulunması
• Aile bireylerinde yumurtalık kanseri öyküsü olması
• Birden fazla aile bireyinde meme kanseri görülmesi
• Genç yaşta tanı alan aile bireylerinin bulunması

Aile öyküsü bulunan kişilerde gerekirse genetik danışmanlık ve genetik testler önerilebilir.

Genetik Faktörler

Bazı kişiler doğuştan meme kanseri riskini artıran gen değişikliklerine (mutasyonlarına) sahiptir.

En iyi bilinen genler şunlardır:

• BRCA1
• BRCA2
• PALB2

Bu genlerde mutasyon bulunması meme ve bazı diğer kanser türlerinin gelişme riskini artırabilir.

Yüksek Riskli İyi Huylu Meme Lezyonları

Bazı iyi huylu meme hastalıkları doğrudan kanser değildir; ancak ilerleyen yıllarda meme kanseri gelişme riskini artırabilir.

Bunlar arasında:

• Atipik Duktal Hiperplazi (ADH)
• Atipik Lobüler Hiperplazi (ALH)
• Lobüler Karsinoma İn Situ (LCIS)

yer almaktadır.

Bu lezyonlara sahip kişiler daha yakın takip programlarına alınabilir.

Genel Sağlık Durumu ve Geçmiş Hastalıklar

Bazı sağlık sorunları ve daha önce uygulanan tedaviler de meme kanseri riskini etkileyebilir.

Örneğin;

• Göğüs bölgesine radyoterapi uygulanmış olması
• Bazı meme hastalıkları öyküsü

meme kanseri gelişme riskini artırabilir.

Buna karşılık sağlıklı yaşam alışkanlıkları riski azaltmada önemli rol oynar.

Kimler Meme Kanseri Açısından Yüksek Risk Altındadır?

Aşağıdaki özelliklere sahip kişilerde meme kanseri riski toplum ortalamasından daha yüksek olabilir:

Kadınlarda

• Güçlü aile öyküsü bulunması
• Genetik mutasyon (BRCA1, BRCA2 veya diğer kalıtsal genler)
• 32 yaşından önce göğüs bölgesine radyoterapi uygulanmış olması

Erkeklerde

Meme kanseri nadir görülse de aşağıdaki durumlarda risk artabilir:

• Göğüs bölgesine radyoterapi uygulanmış olması
• BRCA1 veya BRCA2 gibi gen mutasyonları
• Ailede meme kanseri öyküsü
• Östrojen düzeylerini artıran bazı hastalıklar (örneğin karaciğer sirozu veya Klinefelter sendromu)

Risk düzeyinizin belirlenmesi için doktorunuz kişisel ve aile öykünüzü ayrıntılı olarak değerlendirecektir.

Meme Kanseri Riski Azaltılabilir mi?

Bazı risk faktörleri (yaş veya genetik yapı gibi) değiştirilemez. Ancak sağlıklı yaşam alışkanlıkları benimseyerek meme kanseri gelişme riskinizi azaltabilirsiniz.

Riskinizi azaltmaya yardımcı olabilecek öneriler şunlardır:

• Bol miktarda sebze ve meyve tüketin.
• Dengeli ve sağlıklı beslenin.
• Şekerli ve yüksek yağ içeren gıdaları sınırlayın.
• Sigara ve diğer tütün ürünlerini kullanmayın.
• Alkol tüketimini mümkün olduğunca azaltın.
• Düzenli fiziksel aktivite yapın.
• Sağlıklı vücut ağırlığınızı koruyun.
• Güneşten korunmaya özen gösterin ve solaryumdan kaçının.
• Düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın.
• Yaşınıza ve risk durumunuza uygun meme kanseri tarama programlarına katılın.

Düzenli Egzersizin Önemi

Düzenli fiziksel aktivite yalnızca genel sağlığı desteklemekle kalmaz, aynı zamanda bağışıklık sisteminin daha etkin çalışmasına ve sağlıklı kilo kontrolüne yardımcı olur.

Araştırmalar, haftada en az 5 gün, günde yaklaşık 30 dakika orta şiddette egzersiz yapmanın meme kanseri gelişme riskini azaltabileceğini göstermektedir.

Yürüyüş, bisiklet sürme, yüzme ve hafif tempolu koşu gibi aktiviteler hem genel sağlık hem de kanserden korunma açısından faydalıdır.

03Tarama ve Erken Tanı

Meme Kanseri Taraması Nedir?

Meme kanseri taraması, henüz herhangi bir belirti veya şikâyet ortaya çıkmadan meme kanserini erken dönemde saptamaya yönelik yapılan düzenli muayene ve görüntüleme yöntemlerini kapsar.

Erken evrede tanı konulan meme kanseri, daha başarılı tedavi edilebilir ve yaşam süresi ile yaşam kalitesini önemli ölçüde artırabilir.

Tarama programları kapsamında en sık kullanılan yöntem mamografi olmakla birlikte, kişinin yaşına, meme yoğunluğuna ve risk durumuna göre meme ultrasonografisi veya meme manyetik rezonans görüntülemesi (MR) de gerekebilir.

Ayrıca doktorunuz tarafından yapılan klinik meme muayenesi, memede ele gelen kitle veya diğer anormalliklerin değerlendirilmesine yardımcı olur.

Meme Kanseri Tarama Yöntemleri

Meme kanseri taramasında kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

• Klinik meme muayenesi
• Mamografi
• Meme manyetik rezonans görüntülemesi (MR)
• Meme ultrasonografisi

Her yöntemin kullanım amacı farklıdır ve çoğu zaman birbirini tamamlayıcı özellik taşır.

Klinik Meme Muayenesi

Klinik meme muayenesi, doktor tarafından yapılan fizik muayenedir.

Muayene sırasında doktor;

• Memeleri dikkatlice değerlendirir,
• Ele gelen kitle olup olmadığını kontrol eder,
• Deride veya meme başında değişiklikleri inceler,
• Koltuk altı lenf düğümlerini muayene eder.

Bu işlem yalnızca birkaç dakika sürer ve herhangi bir ağrıya neden olmaz.

Klinik meme muayenesi tek başına meme kanseri tanısı koydurmaz ancak erken dönemde şüpheli bulguların fark edilmesini sağlayabilir.

Meme Kendi Kendine Muayenesi

Kadınların kendi meme yapısını tanıması önemlidir. Düzenli olarak memelerini gözlemleyen kişiler;

• yeni gelişen kitleleri,
• cilt değişikliklerini,
• meme başı akıntısını,
• şekil değişikliklerini

daha erken fark edebilir.

Herhangi bir değişiklik fark edildiğinde mutlaka bir genel cerrahi veya meme cerrahisi uzmanına başvurulmalıdır.

Mamografi

Mamografi, meme kanseri taramasında kullanılan en önemli görüntüleme yöntemidir.

Düşük doz X-ışınları kullanılarak meme dokusunun ayrıntılı görüntüleri elde edilir.

Mamografi sayesinde;

• henüz ele gelmeyen küçük tümörler,
• mikrokalsifikasyonlar,
• erken evre meme kanserleri

tespit edilebilir.

Mamografi, meme kanserine bağlı ölümleri azaltan etkinliği bilimsel olarak kanıtlanmış tek tarama yöntemidir.

3 Boyutlu Mamografi (Tomosentez)

Günümüzde birçok merkezde 3 boyutlu dijital mamografi (tomosentez) kullanılmaktadır.

Bu teknoloji;

• meme dokusunu katmanlar halinde görüntüler,
• özellikle yoğun meme dokusuna sahip kadınlarda değerlendirmeyi kolaylaştırır,
• yanlış pozitif ve yanlış negatif sonuçları azaltabilir.

Ayrıca ek görüntüleme ihtiyacını da azaltabilir.

Kontrastlı Mamografi

Bazı durumlarda Kontrastlı Mamografi (Contrast-Enhanced Mammography, CEM) uygulanabilir.

Bu yöntemde damar yolundan kontrast madde verilerek meme dokusundaki kanlanma değerlendirilir.

Kanser dokuları genellikle normal meme dokusuna göre daha fazla kanlanmaya sahip olduğundan görüntülerde daha belirgin olarak izlenebilir.

Meme Manyetik Rezonans Görüntülemesi (MR)

Meme MR'ı, güçlü manyetik alan ve radyo dalgaları kullanılarak meme dokusunun ayrıntılı görüntülerini oluşturan ileri bir görüntüleme yöntemidir.

Çekim sırasında hasta yüzüstü özel bir masaya uzanır ve memeler özel bir bobin içerisine yerleştirilir.

Meme MR'ı özellikle;

• yoğun meme dokusuna sahip kadınlarda,
• yüksek riskli bireylerde,
• bazı meme kanseri hastalarında tedavi planlamasında

önemli bilgiler sağlar.

Mamografiye göre daha ayrıntılı görüntü sağlayabilmesine rağmen her hasta için rutin tarama yöntemi değildir.

Meme Ultrasonografisi

Ultrasonografi, yüksek frekanslı ses dalgaları kullanılarak meme dokusunun görüntülenmesini sağlayan radyasyon içermeyen bir yöntemdir.

Ultrasonografi özellikle;

• mamografide saptanan şüpheli alanların değerlendirilmesinde,
• memedeki kitlenin içinin sıvı mı yoksa katı mı olduğunun belirlenmesinde,
• yoğun meme dokusuna sahip kadınlarda ek inceleme amacıyla

yaygın olarak kullanılmaktadır.

İşlem sırasında ultrason probu meme üzerinde gezdirilir ve elde edilen görüntüler monitörde değerlendirilir.

Meme Kanseri Taramasına Ne Zaman Başlanmalıdır?

Tarama programının başlangıç yaşı ve sıklığı kişisel risk durumuna göre değişebilir.

Bu nedenle öncelikle yaşam boyu meme kanseri riskinizin belirlenmesi önemlidir. Her bireyin meme kanseri gelişme riski aynı değildir. Yaş, aile öyküsü, genetik özellikler ve bazı meme hastalıkları, kişilerin risk düzeyini belirler. Bu nedenle tarama programları da risk grubuna göre planlanır.

Risk değerlendirmesi sonucunda kişiler;

• Ortalama riskli
• Orta riskli
• Yüksek riskli

olarak sınıflandırılabilir.

Her risk grubunda uygulanacak tarama yöntemi ve tarama aralıkları farklı olabilir.

Doktorunuz yaşınız, aile öykünüz, genetik özellikleriniz ve diğer risk faktörlerinizi değerlendirerek sizin için en uygun tarama programını belirleyecektir.

Ortalama Riskli Birey Kimdir?

Aşağıdaki özelliklere sahip kadınlar genel olarak ortalama risk grubunda kabul edilir:

• BRCA1, BRCA2 veya diğer kalıtsal meme kanseri gen mutasyonlarının bulunmaması
• Daha önce meme kanseri tanısı almamış olmak
• Duktal Karsinoma İn Situ (DCIS) öyküsünün olmaması
• Atipik hiperplazi veya Lobüler Karsinoma İn Situ (LCIS) öyküsünün bulunmaması
• Güçlü aile öyküsünün olmaması
• Genç yaşta göğüs bölgesine radyoterapi almamış olmak
• Meme yoğunluğu veya diğer risk faktörleri nedeniyle yüksek risk grubunda yer almamak

Ortalama risk grubunda bulunan bireylerde tarama programı yaşa göre planlanırken, yüksek risk grubundaki kişilerde daha erken yaşta ve daha sık tarama gerekebilir.

Orta Risk Grubu

Aşağıdaki özelliklerden bir veya birkaçına sahip kişiler orta risk grubunda değerlendirilebilir:

• 50 yaşından sonra meme kanseri tanısı almış olmak.
• Ailede birkaç kişide meme kanseri bulunması, ancak kalıtsal gen mutasyonu (örneğin BRCA) saptanmamış olması.
• Yoğun meme dokusuna sahip olmak (mamografi ile belirlenir).
• Yüksek riskli iyi huylu meme lezyonlarından birine sahip olmak:
  • Atipik Duktal Hiperplazi (ADH)
  • Atipik Lobüler Hiperplazi (ALH)
  • Lobüler Karsinoma İn Situ (LCIS)

Bu gruptaki bireylerde standart taramaya ek olarak doktor önerisi doğrultusunda daha sık takip veya ek görüntüleme yöntemleri gerekebilir.

Kadınlarda Yüksek Meme Kanseri Riski

Aşağıdaki özelliklere sahip kadınlarda meme kanseri gelişme riski belirgin olarak artmıştır:

• Birinci derece akrabalarda (anne, kız kardeş veya kız çocuk) meme kanseri öyküsü bulunması.
• 32 yaşından önce göğüs bölgesine radyoterapi uygulanmış olması.
• BRCA1, BRCA2 veya meme kanseri riskini artıran diğer genlerde mutasyon saptanmış olması.
• Yoğun meme dokusuna sahip olmak.
• Aile bireylerinden birinde BRCA mutasyonu bulunmasına rağmen kişinin henüz genetik test yaptırmamış olması.

Yüksek risk grubundaki bireylerde taramaya daha erken yaşta başlanması ve mamografinin yanında meme MR'ı gibi ek görüntüleme yöntemlerinin kullanılması gerekebilir.

Erkeklerde Yüksek Meme Kanseri Riski

Erkeklerde meme kanseri nadir görülmekle birlikte aşağıdaki durumlarda risk artmaktadır:

• Göğüs bölgesine radyoterapi uygulanmış olması.
• Östrojen düzeylerini artıran hastalıklar (örneğin karaciğer sirozu veya Klinefelter sendromu).
• Ailede meme kanseri öyküsünün bulunması.
• BRCA1 veya BRCA2 gibi gen mutasyonlarının varlığı.
• Uzun süre kadınlaştırıcı hormon tedavisi kullanılması (özellikle aile öyküsü de varsa).

Bu kişilerde tarama ve takip planı bireysel risk değerlendirmesine göre yapılmalıdır.

Meme Kanseri Tarama Önerileri

Meme kanseri tarama programı, her bireyin risk düzeyine göre planlanmalıdır. Ortalama risk taşıyan kişiler ile yüksek risk grubundaki bireylerin tarama sıklığı ve kullanılacak yöntemler farklılık gösterebilir.

20 Yaşından İtibaren

• Memelerin normal görünümünü ve yapısını tanıyın.
• Memenizde oluşabilecek yeni bir kitle, şekil değişikliği, cilt çekintisi veya meme başı akıntısı gibi değişiklikleri fark ettiğinizde gecikmeden doktorunuza başvurun.

25 Yaşından İtibaren

• Yılda bir kez klinik meme muayenesi yaptırılması önerilir.

40 Yaşından İtibaren

Ortalama risk grubundaki kadınlarda;

• Yılda bir kez mamografi yaptırılması önerilmektedir.
• Mümkünse 3 boyutlu dijital mamografi (tomosentez) tercih edilebilir.

Yoğun Meme Dokusu Olan Kadınlarda

Mamografi sonucunda meme dokusunun yoğun olduğu saptanırsa, doktorunuz ek görüntüleme yöntemleri önerebilir.

Erken Tanı Hayat Kurtarır

Meme kanseri erken evrede saptandığında tedavi başarısı oldukça yüksektir. Düzenli tarama programlarına katılmak, doktor kontrollerini aksatmamak ve memenizde fark ettiğiniz herhangi bir değişikliği gecikmeden sağlık kuruluşuna bildirmek erken tanı için en önemli adımlardır. Tarama programınızın sizin risk düzeyinize uygun şekilde planlanması için doktorunuza danışmanız önerilir.

04Belirti ve Bulgular

Meme Kanserinin Belirtileri Nelerdir?

Meme kanseri erken evrelerde hiçbir belirti vermeyebilir. Bu nedenle düzenli tarama programlarına katılmak büyük önem taşır. Belirti ortaya çıktığında ise bunların erken fark edilmesi tanı ve tedavi başarısını artırabilir.

Her hastada aynı belirtiler görülmeyebilir. En sık karşılaşılan belirti, memede ele gelen ağrısız bir kitledir. Ancak meme kanseri farklı şekillerde de kendini gösterebilir.

Meme Kanserinin En Sık Görülen Belirti ve Bulguları

• Memede veya koltuk altında ele gelen sert bir kitle ya da kalınlaşma
• Memelerden birinde büyüme veya küçülme
• Meme şeklinde veya konturunda değişiklik
• Meme derisinde kızarıklık, kalınlaşma veya portakal kabuğu görünümü
• Meme cildinde çökme veya büzüşme
• Meme başının içe doğru çekilmesi
• Meme başında kızarıklık, kabuklanma veya yara oluşması
• Kendiliğinden gelişen, özellikle kanlı veya tek taraflı meme başı akıntısı
• Memede açıklanamayan sürekli ağrı veya hassasiyet
• Koltuk altında ele gelen lenf bezi büyümesi

Bu bulgulardan herhangi biri mutlaka meme kanseri anlamına gelmez. Pek çok iyi huylu meme hastalığında da benzer şikâyetler görülebilir. Ancak belirtiler fark edildiğinde vakit kaybetmeden bir Genel Cerrahi veya Cerrahi Onkoloji uzmanına başvurulmalıdır.

05Tanı

Meme Kanseri Nasıl Tanı Alır?

Meme kanserinde doğru tedaviye ulaşmanın ilk ve en önemli basamağı doğru tanıdır.

Tanı süreci; hastanın şikâyetleri, fizik muayene bulguları, görüntüleme yöntemleri ve biyopsi sonuçlarının birlikte değerlendirilmesiyle tamamlanır.

Şüpheli bir bulgu saptandığında aşağıdaki basamaklar izlenir.

1. Fizik Muayene

İlk değerlendirme sırasında doktor;

• Memeleri ayrıntılı olarak muayene eder.
• Ele gelen kitle olup olmadığını değerlendirir.
• Meme cildini ve meme başını inceler.
• Koltuk altı ve köprücük kemiği çevresindeki lenf düğümlerini kontrol eder.

Memede ele gelen her kitle kanser değildir. Birçok kitle iyi huyludur. Kesin tanı için ek incelemeler gerekir.

2. Görüntüleme Yöntemleri

Muayene sonrasında gerekli görüldüğünde görüntüleme yöntemlerine başvurulur.

Kullanılan yöntemler şunlardır:

• Mamografi
• Meme Ultrasonografisi
• Meme Manyetik Rezonans Görüntülemesi (MR)

Bazı durumlarda bu yöntemlerin birkaçı birlikte kullanılabilir.

3. Biyopsi

Görüntüleme yöntemlerinde şüpheli bir alan saptandığında kesin tanı için biyopsi yapılır.

Biyopsi sırasında memedeki şüpheli bölgeden küçük bir doku örneği alınır ve patoloji laboratuvarında mikroskop altında incelenir.

Meme kanseri tanısını kesinleştiren tek yöntem biyopsidir.

Biyopsi yalnızca kanser varlığını göstermekle kalmaz; aynı zamanda tümörün biyolojik özelliklerini belirleyerek en uygun tedavinin seçilmesini sağlar.

Meme Biyopsisi Nedir?

Meme biyopsisi, şüpheli meme dokusundan örnek alınarak patoloji uzmanı tarafından değerlendirilmesidir.

Patoloji sonucunda;

• Kanser olup olmadığı,
• Kanserin tipi,
• Tümörün derecesi,
• Hormon reseptör durumu (ER ve PR),
• HER2 durumu,
• Gerektiğinde diğer moleküler özellikler

belirlenebilir.

Bu bilgiler hastaya özel tedavi planının oluşturulmasını sağlar.

İnce İğne Aspirasyon Biyopsisi (İİAB)

İnce İğne Aspirasyon Biyopsisi (İİAB), çok ince bir iğne kullanılarak hücre örneği alınması işlemidir.

En sık;

• Koltuk altı lenf düğümlerinin değerlendirilmesinde,
• Kistik lezyonlarda,
• Bazı küçük kitlelerde

tercih edilir.

İşlem birkaç dakika sürer ve çoğu hastada yalnızca hafif bir rahatsızlık hissine neden olur.

Yeterli hücre elde edilmesi durumunda;

• Östrojen Reseptörü (ER)
• Progesteron Reseptörü (PR)
• HER2

gibi tümör belirteçleri de değerlendirilebilir.

Kalın İğne (Core Needle) Biyopsisi

Kalın iğne biyopsisi, meme kanseri tanısında en sık kullanılan biyopsi yöntemidir.

İşlem sırasında;

• Bölge lokal anestezi ile uyuşturulur.
• Özel bir biyopsi iğnesi kullanılarak küçük doku örnekleri alınır.

Bu yöntem sayesinde yalnızca hücreler değil, doku yapısı da incelenebilir.

Patoloji laboratuvarında;

• Tümör tipi
• Derecesi
• ER
• PR
• HER2
• Gerektiğinde Ki-67

değerlendirilir.

Görüntüleme Eşliğinde Biyopsi

Birçok biyopsi işlemi görüntüleme yöntemleri eşliğinde yapılır.

Şüpheli alanın yerine göre;

• Ultrasonografi
• Mamografi (Stereotaktik biyopsi)
• Meme MR'ı

kılavuzluğunda biyopsi uygulanabilir.

Bu yöntemler biyopsinin daha doğru bölgeden alınmasını sağlayarak tanı doğruluğunu artırır.

Cerrahi (Açık) Biyopsi

Bazı durumlarda iğne biyopsileri yeterli tanısal bilgi sağlamayabilir.

Bu durumda ameliyathane koşullarında yapılan cerrahi biyopsi tercih edilir.

Cerrah;

• Şüpheli kitlenin tamamını veya
• Bir kısmını

çıkararak patolojik incelemeye gönderir.

Cerrahi biyopsi genellikle şu durumlarda uygulanır:

• İğne biyopsisinin tanı koydurmaması
• Lezyonun iğne biyopsisi için uygun konumda olmaması
• Patoloji ile görüntüleme sonuçlarının uyumsuz olması

Genetik Testler

Bazı meme kanserleri kalıtsal gen mutasyonlarına bağlı olarak gelişir.

Aşağıdaki durumlarda doktorunuz genetik danışmanlık ve genetik test önerebilir:

• Genç yaşta meme kanseri tanısı
• Ailede birden fazla meme veya yumurtalık kanseri bulunması
• Erkek meme kanseri
• Bilateral meme kanseri
• BRCA ilişkili kanser öyküsü

Genetik testlerde en sık değerlendirilen genler şunlardır:

• BRCA1
• BRCA2
• PALB2
• Gerektiğinde diğer kalıtsal kanser genleri

Test, kan veya tükürük örneği kullanılarak yapılabilir.

Sonuçlar yalnızca tedavi planını değil, aynı zamanda aile bireylerinin risk değerlendirmesini ve gelecekte uygulanabilecek koruyucu önlemleri de etkileyebilir.

Tanıda Multidisipliner Yaklaşımın Önemi

Meme kanseri tanısı, yalnızca tek bir testle konulmaz. Fizik muayene, görüntüleme yöntemleri, biyopsi ve patolojik inceleme sonuçları birlikte değerlendirilir. En doğru tedavi planı; genel cerrahi, cerrahi onkoloji, radyoloji, patoloji, medikal onkoloji ve radyasyon onkolojisi uzmanlarının yer aldığı multidisipliner ekip tarafından oluşturulur. Bu yaklaşım, her hastaya hastalığının özelliklerine uygun, kişiselleştirilmiş ve güncel bilimsel kanıtlara dayalı tedavi sunulmasını sağlar.

06Türler ve Evreleme

Tanınızı Anlamak

Meme kanseri tanısı almak birçok kişi için endişe verici olabilir. Tanı sürecinde daha önce duymadığınız birçok tıbbi terimle karşılaşabilirsiniz. Bu bilgiler, hastalığınızı daha iyi anlamanıza ve tedavi seçeneklerini değerlendirmenize yardımcı olacaktır.

Meme kanserinin tipi, biyopsi veya ameliyat sırasında alınan doku örneğinin patoloji uzmanı tarafından incelenmesiyle belirlenir. Patoloji raporunda yer alan bilgiler, size en uygun tedavi planının oluşturulmasını sağlar.

Doktorlar tedaviyi planlarken tümörün;

• Hormon reseptör durumu (ER ve PR)
• HER2 durumu
• Genetik özellikleri

gibi biyolojik özelliklerini değerlendirir.

Sık Kullanılan Terimler

Hormon Reseptörü Pozitif (HR+)

Bu tümörler büyümek için östrojen ve/veya progesteron hormonlarını kullanır. Hormon tedavisine genellikle iyi yanıt verir.

• ER (+): Östrojen reseptörü pozitiftir.
• PR (+): Progesteron reseptörü pozitiftir.
• HR (+): ER veya PR ya da her ikisi pozitiftir.

Hormon Reseptörü Negatif (HR−)

ER ve PR reseptörleri negatiftir. Bu tümörler hormon tedavisinden fayda görmez ve genellikle daha hızlı büyüme eğilimindedir.

HER2 Pozitif

HER2 proteini normalden fazla bulunan tümörlerdir. Bu hastalarda HER2'yi hedefleyen akıllı ilaçlar oldukça etkili tedavi seçenekleri sunmaktadır.

HER2 Negatif / HER2-Low

HER2 proteini bulunmayan veya düşük düzeyde bulunan meme kanserleridir. Son yıllarda geliştirilen bazı yeni tedaviler özellikle HER2-Low tümörlerde de etkili olabilmektedir.

Üçlü Negatif Meme Kanseri

Bu tümörlerde;

• ER negatiftir,
• PR negatiftir,
• HER2 negatiftir.

Hormon tedavisi ve HER2 hedefli tedaviler etkili değildir. Tedavide temel yaklaşım kemoterapi olup, uygun hastalarda immünoterapi ve yeni hedefe yönelik tedaviler de kullanılabilmektedir.

Meme Kanseri Türleri

Meme kanserinin birçok farklı alt tipi bulunmaktadır. En sık görülen türler şunlardır:

• Duktal Karsinoma İn Situ (DCIS)
• İnvaziv Duktal Karsinom
• İnvaziv Lobüler Karsinom
• Üçlü Negatif Meme Kanseri
• Hormon Reseptörü Pozitif Meme Kanseri
• HER2 Pozitif Meme Kanseri
• HER2 Negatif / HER2-Low Meme Kanseri
• İnflamatuvar Meme Kanseri
• Metaplastik Meme Kanseri
• Meme Sarkomları
• Erkek Meme Kanseri

Meme Kanseri Evreleri

Evreleme, kanserin ne kadar yayıldığını gösterir ve tedavi planlamasının temelini oluşturur.

Evre belirlenirken şu özellikler değerlendirilir:

• Tümörün boyutu
• Lenf düğümü tutulumu
• Uzak organlara yayılım (metastaz)

Meme kanseri Evre 0'dan Evre IV'e kadar sınıflandırılır.

Evre 0

Kanser yalnızca süt kanalları içinde sınırlıdır ve çevre dokulara yayılmamıştır. En sık görülen tipi Duktal Karsinoma İn Situ (DCIS)'dir.

Evre I

Kanser meme dokusuna yayılmıştır ancak tümör küçüktür ve erken evrededir.

Evre II

Tümör büyümüş olabilir veya sınırlı sayıda koltuk altı lenf düğümüne yayılım göstermiştir.

Evre III

Kanser memede daha geniş alana ve bölgesel lenf düğümlerine yayılmıştır. Bazı hastalarda göğüs duvarı veya meme cildi de etkilenebilir.

Evre IV

Kanser meme dışındaki organlara (kemik, akciğer, karaciğer veya beyin gibi) yayılmıştır. Bu evre metastatik meme kanseri olarak adlandırılır.

07Tedavi Seçenekleri

Meme kanseri tedavisi her hasta için farklıdır. Tedavi planı; kanserin tipi, evresi, biyolojik özellikleri ve hastanın genel sağlık durumu dikkate alınarak kişiye özel hazırlanır.

Günümüzde meme kanseri tedavisinde birçok etkili yöntem bulunmaktadır. Amaç, hastalığı en başarılı şekilde tedavi ederken yaşam kalitesini korumaktır.

Tedavi süreci, Genel Cerrahi/Cerrahi Onkoloji, Medikal Onkoloji, Radyasyon Onkolojisi, Radyoloji ve Patoloji uzmanlarının birlikte değerlendirme yaptığı multidisipliner bir ekip tarafından planlanır.

Meme Kanseri Nasıl Tedavi Edilir?

Meme kanseri tedavisinde kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

• Cerrahi tedavi
• Radyoterapi
• Kemoterapi
• Hormon tedavisi
• Hedefe yönelik tedaviler
• İmmünoterapi (uygun hastalarda)

Bazı hastalarda yalnızca tek bir tedavi yeterli olurken, birçok hastada bu yöntemler birlikte uygulanabilir.

08Meme Kanseri Cerrahisi

Cerrahi, meme kanseri tedavisinin temel yöntemlerinden biridir. Ameliyatın amacı tümörü tamamen çıkarmak ve hastalığın yayılımını değerlendirmektir.

Cerrahi sırasında gerekirse koltuk altındaki lenf düğümleri de değerlendirilir.

Uygulanacak ameliyat tipi;

• Tümörün boyutuna,
• Memedeki yaygınlığına,
• Meme büyüklüğüne,
• Genetik risk durumuna,
• Hastanın beklenti ve tercihlerine

göre belirlenir.

Başlıca cerrahi seçenekler meme koruyucu cerrahi ve mastektomidir.

Mastektomi (Memenin Tamamen Alınması)

Mastektomi, meme dokusunun tamamının cerrahi olarak çıkarılması işlemidir.

• Tek memenin alınmasına tek taraflı (unilateral) mastektomi
• Her iki memenin alınmasına çift taraflı (bilateral) mastektomi adı verilir.

Bazı hastalarda meme başı ve çevresindeki koyu renkli alan (areola) korunabilir. Uygun hastalarda aynı ameliyatta meme onarımı (rekonstrüksiyon) da yapılabilir.

Gerektiğinde koltuk altındaki lenf düğümleri de değerlendirilir.

Mastektomi Çeşitleri

Total (Basit) Mastektomi

Meme dokusunun tamamı, meme başı ve areola ile birlikte çıkarılır.

Modifiye Radikal Mastektomi

Meme dokusunun tamamı ile birlikte koltuk altındaki lenf düğümleri de çıkarılır. Genellikle bölgesel olarak ilerlemiş hastalarda tercih edilir.

Deri Koruyucu Mastektomi

Meme dokusu çıkarılırken meme derisinin büyük bölümü korunur. Bu yöntem, eş zamanlı meme rekonstrüksiyonu planlanan hastalarda sıklıkla uygulanır.

Meme Başı Koruyucu Mastektomi

Uygun hastalarda meme başı ve areola korunarak meme dokusu çıkarılır. Böylece kozmetik sonuçlar daha başarılı olabilir.

Koruyucu (Profilaktik) Mastektomi

Meme kanseri gelişme riski çok yüksek olan kişilerde, hastalık oluşmadan önce koruyucu amaçla uygulanabilir.

Özellikle BRCA1 veya BRCA2 mutasyonu taşıyan bireylerde meme kanseri riskini önemli ölçüde azaltabilir.

Mastektomi Sonrası İyileşme

İyileşme süresi yapılan ameliyatın kapsamına göre değişebilir.

• Rekonstrüksiyon yapılan hastalarda genellikle 4–6 hafta
• Rekonstrüksiyon yapılmayan hastalarda yaklaşık 2–3 hafta

içerisinde günlük yaşama dönüş mümkündür.

Ameliyat sonrası;

• uyuşukluk,
• hassasiyet,
• karıncalanma,
• zaman zaman batma hissi

görülebilir. Bu şikâyetler çoğu hastada zamanla azalır.

Bazı kişiler, meme alınmış olmasına rağmen memesi hâlâ varmış gibi hissedebilir. Bu durum fantom meme hissi olarak adlandırılır ve genellikle zamanla hafifler.

Mastektomi Sonrasında Başka Tedavilere İhtiyaç Duyulur mu?

Evet. Cerrahi tedavi çoğu zaman tek başına yeterli olmayabilir.

Patoloji sonucuna göre aşağıdaki tedavilerden biri veya birkaçı uygulanabilir:

• Radyoterapi
• Kemoterapi
• Hormon tedavisi
• Hedefe yönelik tedaviler
• İmmünoterapi

Tedavi planı tamamen tümörün özelliklerine göre belirlenir.

Koruyucu Mastektomi Tek Seçenek midir?

Hayır.

Yüksek risk taşıyan kişilerde meme kanseri riskini azaltmak için farklı yaklaşımlar da uygulanabilir.

Bunlar arasında;

• Yakın görüntüleme ve düzenli takip,
• Risk azaltıcı ilaç tedavileri (örneğin tamoksifen),
• BRCA mutasyonu taşıyan bazı hastalarda yumurtalıkların koruyucu olarak alınması

yer alabilir.

Hangi yöntemin uygun olduğuna kişisel risk değerlendirmesi sonucunda karar verilir.

Mastektomi Sonrası His Geri Gelir mi?

Ameliyat sonrasında meme ve göğüs duvarında his kaybı görülebilir.

Hastaların bir kısmında 1–2 yıl içinde kısmi his geri dönebilir. Ancak duyuların ameliyat öncesindeki düzeye tamamen ulaşması her zaman mümkün olmayabilir.

Lenf Düğümleri Neden Değerlendirilir?

Meme kanseri ilk olarak çoğunlukla koltuk altındaki lenf düğümlerine yayılır.

Bu nedenle ameliyat sırasında çoğu hastaya Sentinel (Bekçi) Lenf Nodu Biyopsisi uygulanır.

Bu işlemde kanser hücrelerinin ulaşabileceği ilk birkaç lenf düğümü çıkarılarak incelenir.

Bekçi lenf düğümlerinde kanser saptanması durumunda bazı hastalarda koltuk altındaki daha fazla lenf düğümünün çıkarılması (Aksiller Lenf Nodu Diseksiyonu) gerekebilir.

Meme Koruyucu Cerrahi (Lumpektomi)

Lumpektomi Nedir?

Lumpektomi, yalnızca tümörün ve çevresindeki az miktarda sağlam dokunun çıkarıldığı meme koruyucu cerrahi yöntemidir.

Bu ameliyat;

• Meme koruyucu cerrahi
• Parsiyel mastektomi
• Geniş lokal eksizyon

olarak da adlandırılabilir.

Lumpektomi sayesinde memenin büyük bölümü korunur ve çoğu hastada kozmetik görünüm başarılı şekilde devam eder.

Erken evre meme kanserinde, uygun hastalarda lumpektomi ve ardından radyoterapi uygulanması, mastektomi ile benzer sağkalım sonuçları sağlamaktadır.

Kimler Meme Koruyucu Cerrahi İçin Uygundur?

Lumpektomi aşağıdaki durumlarda tercih edilebilir:

• Evre I veya Evre II meme kanseri
• Duktal Karsinoma İn Situ (DCIS)
• Tümörün memeye göre küçük olması
• Kanserin memede tek odakta bulunması
• Ameliyat sonrası radyoterapi alabilecek hastalar

Bazı büyük tümörlerde ameliyat öncesinde uygulanan neoadjuvan kemoterapi ile tümör küçültülerek meme koruyucu cerrahi mümkün hale getirilebilir.

Uygun hastalarda aynı ameliyat sırasında onkoplastik cerrahi teknikleri kullanılarak memenin estetik görünümü de korunabilir.

Lumpektomi Sonrası İyileşme

İyileşme süresi genellikle hızlıdır.

Çoğu hasta birkaç gün içinde günlük yaşamına dönebilir. Bekçi lenf nodu biyopsisi yapılan hastalarda işe dönüş yaklaşık 1 hafta sürebilir.

Ameliyat sonrasında;

• Hafif ağrı
• Hassasiyet
• Uyuşukluk
• Ara sıra batma hissi

görülebilir. Bu şikâyetler zamanla azalır.

Ameliyat bölgesinde oluşan sertlik çoğunlukla yara iyileşmesine bağlıdır ve zaman içerisinde yumuşar.

Lumpektomi Sonrasında Meme Görünümü Değişir mi?

Çoğu hastada meme görünümünde belirgin bir değişiklik oluşmaz.

Daha büyük tümörlerde estetik sonucu iyileştirmek amacıyla;

• Meme dikleştirme
• Meme küçültme
• Meme dokusunun yeniden şekillendirilmesi (Onkoplastik cerrahi)
• Gerektiğinde karşı memeye simetri sağlayıcı işlemler

uygulanabilir.

Lumpektomi Sonrasında Ek Tedavi Gerekir mi?

Çoğu hastada lumpektomiden sonra radyoterapi uygulanır.

Radyoterapi;

• Memede kalabilecek mikroskobik kanser hücrelerini yok eder.
• Hastalığın aynı memede tekrar etme riskini azaltır.

Bu yaklaşım meme koruyucu tedavi olarak adlandırılır ve erken evre meme kanserinde mastektomi kadar etkilidir.

Patoloji sonucuna göre ayrıca;

• Kemoterapi
• Hormon tedavisi
• Hedefe yönelik tedaviler
• İmmünoterapi

de önerilebilir.

Bekçi Lenf Nodu (Sentinel Lenf Nodu) Biyopsisi

İnvaziv meme kanserinde lumpektomi sırasında çoğu hastaya bekçi lenf nodu biyopsisi yapılır.

Bekçi lenf nodu, kanser hücrelerinin ilk ulaştığı lenf düğümüdür.

Bu lenf düğümleri çıkarılarak patolojik incelemeye gönderilir.

DCIS nedeniyle yalnızca lumpektomi yapılan hastalarda çoğu zaman bekçi lenf nodu biyopsisine gerek duyulmaz.

Yeniden Cerrahi (Re-eksizyon)

Patoloji incelemesinde cerrahi sınırda kanser hücresi saptanırsa ikinci bir ameliyat gerekebilir.

Bu işlemde yalnızca cerrahi sınırlar genişletilir ve amaç tümörün tamamen temizlenmesidir.

Radyoaktif İşaretleme İle Eksizyon (ROLL Tekniği)

Elle hissedilemeyen küçük tümörlerde ameliyat öncesinde görüntüleme eşliğinde tümör içerisine küçük bir radyoaktif işaretleyici yerleştirilebilir.

Cerrah ameliyat sırasında özel bir dedektör yardımıyla bu işaretleyiciyi bularak tümörü güvenli sınırlarla çıkarır.

Lumpektomi Sonrasında Dren Kullanılır mı?

Çoğu hastada lumpektomi sonrasında dren kullanılmasına gerek yoktur.

Ancak cerrah, ameliyatın kapsamına göre gerekli görürse dren yerleştirebilir.

Lenf Nodu Biyopsisi

Lenf nodu biyopsisi, meme kanserinin lenf düğümlerine yayılıp yayılmadığını değerlendirmek amacıyla yapılan işlemdir.

Bu bilgi;

• Hastalığın evresinin belirlenmesinde,
• Ek tedavi ihtiyacının değerlendirilmesinde,
• Tedavi planının oluşturulmasında

önemli rol oynar.

Geçmişte birçok hastada tüm koltuk altı lenf düğümleri çıkarılırken, günümüzde uygun hastalarda çoğunlukla yalnızca bekçi lenf nodu biyopsisi yeterli olmaktadır.

Bekçi Lenf Nodu Biyopsisi Nasıl Yapılır?

Ameliyat sırasında tümör çevresine mavi boya, radyoaktif madde veya her ikisi birlikte uygulanır.

Bu maddeler lenf yollarını takip ederek ilk lenf düğümüne ulaşır.

Cerrah bu lenf düğümünü çıkararak patolojik incelemeye gönderir.

Bekçi Lenf Nodunda Kanser Saptanırsa Ne Olur?

Tedavi yaklaşımı, tutulan lenf düğümü sayısına göre değişebilir.

• 1–2 bekçi lenf nodunda tutulum olan birçok hastada ek koltuk altı cerrahisi gerekmeyebilir.
• Üç veya daha fazla lenf düğümünde tutulum saptanırsa bazı hastalarda Aksiller Lenf Nodu Diseksiyonu (koltuk altındaki lenf düğümlerinin çıkarılması) gerekebilir.

Karar, multidisipliner konsey tarafından hastaya özel olarak verilir.

09Radyoterapi

Radyoterapi, yüksek enerjili ışınlar kullanılarak kanser hücrelerinin yok edilmesini sağlayan etkili bir tedavi yöntemidir.

Cerrahi sonrasında uygulanarak hastalığın tekrarlama riskini önemli ölçüde azaltır.

Bazı hastalarda kemoterapi veya sistemik tedavilerle birlikte planlanabilir.

Radyoterapi Ne Zaman Uygulanır?

Radyoterapi aşağıdaki durumlarda uygulanabilir:

• Meme koruyucu cerrahi sonrasında
• Mastektomi sonrası gerekli görülen hastalarda
• Metastatik hastalıkta semptom kontrolü amacıyla

Lumpektomi sonrası radyoterapi genellikle ameliyattan 6–12 hafta sonra başlar.

Meme Radyoterapisi Çeşitleri

Tüm Meme Radyoterapisi

En sık uygulanan yöntemdir.

Gerekli durumlarda koltuk altı ve bölgesel lenf düğümleri de ışınlama alanına dahil edilir.

Tedavi süresi genellikle 3–4 haftadır.

Parsiyel Meme Işınlaması (PBI)

Sadece tümörün bulunduğu bölgeye radyoterapi uygulanır.

Uygun seçilmiş erken evre hastalarda;

• Daha kısa tedavi süresi (1–2 hafta),
• Daha az sağlıklı doku ışınlanması,
• Benzer lokal kontrol oranları

sağlayabilir.

Radyoterapinin Yan Etkileri

Modern radyoterapi cihazları, kanserli dokuyu yüksek hassasiyetle hedef alırken sağlıklı dokuları büyük ölçüde korur. Bu nedenle günümüzde tedaviye bağlı yan etkiler geçmişe göre daha az görülmektedir.

Radyoterapi saç dökülmesine neden olmaz ve çoğu hasta tedavi süresince günlük yaşamına devam edebilir.

Tedavi sırasında görülebilecek en sık yan etkiler şunlardır:

• Meme cildinde kızarıklık ve hassasiyet
• Yorgunluk
• Memede şişlik veya dolgunluk hissi

Bu yakınmalar genellikle tedavi tamamlandıktan sonraki birkaç hafta içinde azalır.

Radyoterapinin Geç Dönem Yan Etkileri

Geç dönemde görülen yan etkiler nadirdir ve tedaviden aylar veya yıllar sonra ortaya çıkabilir.

Bunlar arasında;

• Akciğerde radyasyona bağlı iltihap (radyasyon pnömonisi)
• Kalbin ışın alanına girdiği hastalarda nadiren kalp etkilenmesi
• Özellikle koltuk altı lenf düğümleri çıkarılmış hastalarda lenfödem (kol şişliği)

yer alabilir.

Radyoterapi planlamasında kullanılan modern teknikler sayesinde bu riskler önemli ölçüde azaltılmıştır.

10Sistemik Tedaviler

Sistemik tedaviler, ilaçların kan dolaşımı yoluyla tüm vücuda ulaşarak kanser hücrelerini hedef aldığı tedavilerdir.

Başlıca sistemik tedaviler şunlardır:

• Kemoterapi
• Hormon tedavisi
• Hedefe yönelik tedaviler
• İmmünoterapi

Bu tedaviler ameliyattan önce (neoadjuvan) veya sonra (adjuvan) uygulanabilir.

Neoadjuvan Tedavi

Ameliyat öncesinde uygulanır.

Amaç;

• Tümörü küçültmek,
• Meme koruyucu cerrahi olasılığını artırmak,
• Tedaviye verilen yanıtı değerlendirmektir.

Adjuvan Tedavi

Ameliyattan sonra uygulanır.

Amaç;

• Gözle görülemeyen kanser hücrelerini yok etmek,
• Hastalığın tekrarlama ve yayılma riskini azaltmaktır.

Tedavi planı; tümörün evresi, biyolojik özellikleri ve hastanın genel durumuna göre kişiye özel hazırlanır.

Kemoterapi

Kemoterapi, kanser hücrelerinin büyümesini ve çoğalmasını durduran güçlü ilaçlarla uygulanan sistemik bir tedavidir.

İlaçlar damar yoluyla veya bazı durumlarda ağızdan alınarak tüm vücuda ulaşır.

Kullanılacak ilaçlar ve tedavi süresi;

• Kanserin tipi
• Evresi
• Hormon reseptör durumu
• HER2 durumu
• Hastanın genel sağlık durumu

göz önünde bulundurularak belirlenir.

Kemoterapinin Yan Etkileri

Kemoterapi hızla çoğalan kanser hücrelerini hedeflerken, saç kökü, kemik iliği ve sindirim sistemi gibi sağlıklı hücreleri de etkileyebilir.

Olası yan etkiler şunlardır:

• Saç dökülmesi
• Bulantı ve kusma
• Halsizlik
• İştahsızlık
• Enfeksiyon riskinde artış
• Kansızlık ve kan değerlerinde düşme

Her kemoterapi ilacının yan etkisi farklıdır ve günümüzde bu etkileri azaltmaya yönelik etkili destek tedavileri bulunmaktadır.

Hormon Tedavisi

Bazı meme kanserleri büyümek için östrojen ve progesteron hormonlarına ihtiyaç duyar.

Hormon reseptörü pozitif (ER ve/veya PR pozitif) tümörlerde hormon tedavisi uygulanır.

Bu tedavi;

• Hormonların etkisini engeller,
• Kanser hücrelerinin büyümesini yavaşlatır,
• Hastalığın tekrarlama riskini azaltır.

Hormon Tedavisi Kimlere Uygulanır?

Tedavi seçimi menopoz durumuna göre değişebilir.

Menopoz Öncesi

• Tamoksifen
• Yumurtalık baskılayıcı ilaçlar
• Gerekli durumlarda yumurtalıkların cerrahi olarak çıkarılması

uygulanabilir.

Menopoz Sonrası

En sık kullanılan ilaçlar Aromataz İnhibitörleridir.

Bu ilaçlar vücuttaki östrojen üretimini azaltarak kanser hücrelerinin büyümesini engeller.

Hormon Tedavisinin Yan Etkileri

En sık görülen yan etkiler:

• Sıcak basması
• Vajinal kuruluk
• Adet düzensizliği veya kesilmesi
• Eklem ve kemik ağrıları
• Cinsel istekte azalma

Yan etkilerin büyük bölümü uygun destek tedavileriyle kontrol altına alınabilir.

Hedefe Yönelik Tedaviler (Akıllı İlaçlar)

Hedefe yönelik tedaviler, kanser hücrelerinde bulunan belirli moleküler hedefleri seçici olarak etkileyen ilaçlardır.

Kemoterapiden farklı olarak sağlıklı hücrelere daha az zarar verir ve birçok hastada daha iyi tolere edilir.

Bu tedaviler özellikle;

• HER2 pozitif
• BRCA1/BRCA2 mutasyonu taşıyan
• PIK3CA mutasyonu bulunan

meme kanseri hastalarında önemli başarı sağlamaktadır.

Hedefe yönelik tedaviler tek başına veya kemoterapi, hormon tedavisi ve immünoterapi ile birlikte uygulanabilir.

11Tedavi Sonrası Takip ve Yaşam

Meme kanseri tedavisinin tamamlanması önemli bir dönüm noktasıdır. Ancak tedavi sonrasında da düzenli takip, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve olası yan etkilerin izlenmesi büyük önem taşır.

Günümüzde erken tanı ve gelişmiş tedavi yöntemleri sayesinde meme kanserinden sağ kalan hasta sayısı her geçen yıl artmaktadır.

Tedavi sonrasında amacımız yalnızca hastalığın kontrol altında kalmasını sağlamak değil, aynı zamanda yaşam kalitenizi koruyarak sağlıklı bir yaşam sürdürmenize destek olmaktır.

Tedavi Sonrası Takip Neden Önemlidir?

Tedavi tamamlandıktan sonra belirli aralıklarla doktor kontrollerine devam edilir.

Bu kontrollerde;

• Hastalığın tekrarlayıp tekrarlamadığı değerlendirilir.
• Tedaviye bağlı geç yan etkiler izlenir.
• Meme ve genel sağlık durumu kontrol edilir.
• Gerekli görüntüleme ve laboratuvar tetkikleri planlanır.

Takip sıklığı hastanın risk durumuna göre kişiye özel belirlenir.

Takip Kontrollerinde Neler Yapılır?

Kontroller sırasında doktorunuz;

• Fizik muayene yapar.
• Gerekli durumlarda mamografi, ultrason veya MR planlar.
• Tedaviye bağlı yan etkileri değerlendirir.
• Sağlıklı beslenme, egzersiz ve yaşam tarzı konusunda önerilerde bulunur.
• Gerektiğinde farklı branşlardan destek alınmasını sağlar.

Sağlıklı Yaşam Önerileri

Tedavi sonrasında sağlıklı yaşam alışkanlıkları, hastalığın tekrarlama riskinin azaltılmasına ve genel yaşam kalitesinin artırılmasına katkı sağlayabilir.

Önerilerimiz:

• İdeal kilonuzu koruyun.
• Düzenli fiziksel aktivite yapın.
• Sebze ve meyveden zengin dengeli beslenin.
• Sigara kullanmayın.
• Alkol tüketimini sınırlandırın.
• Düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın.

Tedavi Sonrası Görülebilecek Yan Etkiler

Bazı yan etkiler tedavi tamamlandıktan aylar veya yıllar sonra ortaya çıkabilir.

Bunlar arasında;

• Kemik erimesi (osteoporoz)
• Hormon değişiklikleri
• Hafıza ve dikkat sorunları
• Sinir hasarına bağlı uyuşma veya ağrı
• Lenfödem (kol şişliği)

bulunabilir.

Bu sorunların büyük bölümü erken tanı ve uygun tedavi ile kontrol altına alınabilir.

Lenfödem

Koltuk altı lenf düğümlerinin çıkarılması veya radyoterapi sonrasında bazı hastalarda lenfödem gelişebilir.

Belirtileri:

• Kolda şişlik
• Gerginlik hissi
• Ağrı
• Hareket kısıtlılığı

Tedavisinde;

• Lenfödem egzersizleri
• Manuel lenf drenajı (özel masaj)
• Kompresyon kolları
• Fizik tedavi

uygulanabilir.

Tedavi Sonrası Sık Sorulan Sorular

Cinsel Yaşam Etkilenir mi?

Evet. Meme kanseri ve uygulanan tedaviler hem fiziksel hem de duygusal açıdan cinsel yaşamı etkileyebilir.

Özellikle;

• Erken menopoz
• Vajinal kuruluk
• Cinsel istekte azalma
• Vücut algısındaki değişiklikler

görülebilir.

Bu sorunlar için etkili tedavi ve danışmanlık seçenekleri bulunmaktadır. Bu konuda doktorunuzla konuşmaktan çekinmeyin.

Çocuk Sahibi Olabilir miyim?

Bazı kemoterapi ve hormon tedavileri doğurganlığı etkileyebilir.

Çocuk sahibi olmayı planlayan hastaların tedavi başlamadan önce bu konuyu mutlaka doktorlarıyla görüşmeleri önerilir.

Gerekli durumlarda;

• Yumurta dondurma
• Embriyo dondurma

gibi doğurganlığı koruyucu yöntemler uygulanabilir.

Tedavi Sonrası Kaygı ve Üzüntü Normal midir?

Evet.

Tedavi sonrasında birçok kişi;

• Hastalığın tekrar etmesinden korkabilir,
• Kaygı yaşayabilir,
• Kendini yalnız hissedebilir,
• Depresif belirtiler gösterebilir.

Bu duygular yaygın olmakla birlikte uzun sürmesi durumunda psikolojik destek almak yaşam kalitesini önemli ölçüde artırabilir.

Tedavi Sonrası Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlardan herhangi biri gelişirse vakit kaybetmeden doktorunuza başvurmalısınız:

• Memede veya koltuk altında yeni bir kitle fark edilmesi
• Ameliyat bölgesinde kızarıklık, akıntı veya şişlik
• Kol veya elde belirgin şişlik
• Geçmeyen kemik ağrıları
• Uzun süren öksürük veya nefes darlığı
• Açıklanamayan kilo kaybı veya şiddetli halsizlik
• Sürekli baş ağrısı veya nörolojik belirtiler

Yaşam Boyu Takibin Önemi

Meme kanseri tedavisi tamamlandıktan sonra düzenli kontrollerin sürdürülmesi, olası nükslerin erken saptanması ve tedaviye bağlı uzun dönem etkilerin yönetilmesi açısından büyük önem taşır.

Meme Rekonstrüksiyon Cerrahisi (Meme Onarımı)

Meme rekonstrüksiyonu neden yapılır?

Meme rekonstrüksiyonu, meme kanseri cerrahisi sonrası memenin şekil ve görünümünü yeniden oluşturmayı amaçlayan cerrahi işlemdir. Rekonstrüksiyon aynı ameliyat sırasında (eş zamanlı) veya kanser tedavisi tamamlandıktan sonra (gecikmiş) uygulanabilir.

Cerrahınızla birlikte sağlık durumunuza, tedavi planınıza ve kişisel beklentilerinize en uygun rekonstrüksiyon yöntemi belirlenir.

12Sık Sorulan Sorular

1. Meme kanseri konusunda neden dikkatli olmalı ve düzenli mamografi yaptırmalıyım?

Meme kanseri yalnızca ailesinde kanser öyküsü olan kişilerde görülmez. Vakaların yaklaşık %80'inde aile öyküsü yoktur. Düzenli tarama, kanserin erken evrede yakalanmasını sağlayarak tedavi başarısını artırır.

2. Meme kanseri riskini azaltmak için ne yapabilirim?

Riski azaltmaya yardımcı olabilecek yaşam tarzı önerileri:

• Sigara kullanmamak
• Alkol tüketimini sınırlamak
• İdeal kiloyu korumak
• Düzenli egzersiz yapmak
• Sağlıklı ve dengeli beslenmek

3. Meme kanseri riskimi nasıl öğrenebilirim?

Risk değerlendirmesi için:

• Ailede kanser öykünüzü öğrenin.
• Doktorunuzun önerdiği tarama programına uyun.
• Gerektiğinde genetik danışmanlık alın.

4. Kendi kendime meme muayenesi yapmalı mıyım?

Meme farkındalığı önemlidir.

Özellikle yüksek riskli kişilerde:

• Düzenli kendi kendine meme muayenesi
• Yıllık hekim tarafından meme muayenesi önerilir.

Memede yeni bir değişiklik fark edildiğinde mutlaka doktora başvurulmalıdır.

5. Yoğun meme dokusu (Dense Breast) nedir?

Yoğun meme dokusu, mamografide kanserin saptanmasını zorlaştırabilir.

Bu kişilerde doktor gerekli görürse;

• Meme ultrasonografisi
• Meme MR'ı

gibi ek görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.

6. Doğum kontrol hapları meme kanseri riskini artırır mı?

Ortalama riskli kadınlarda doğum kontrol haplarının meme kanseri riskini belirgin artırdığı gösterilmemiştir.

Ancak ileri yaşlarda uzun süreli hormon tedavileri bazı kanser risklerini artırabileceğinden doktor kontrolünde kullanılmalıdır.

7. Gebelik ve emzirme meme kanseri riskini artırır mı?

Hayır.

Aksine;

• Gebelik
• Uzun süre emzirme

meme kanseri gelişme riskini azaltabilir.

8. Çevresel toksinler ve radyasyon etkili midir?

Bazı çevresel faktörler riski artırabilir:

• Göğüs bölgesine alınan radyoterapi
• Bazı kimyasallara uzun süre maruziyet
• Yüksek doz iyonizan radyasyon

9. Genetik test yaptırmalı mıyım?

Herkes için gerekli değildir.

Şu durumlarda önerilebilir:

• Güçlü aile öyküsü
• Genç yaşta meme kanseri
• Yumurtalık kanseri öyküsü
• BRCA ilişkili kanser şüphesi

Karar genetik danışmanlık sonrası verilmelidir.

10. Yaş meme kanseri riskini etkiler mi?

Evet.

Yaş ilerledikçe meme kanseri riski artar.

Bu nedenle:

• Düzenli taramalar
• Sağlıklı yaşam alışkanlıkları
• Doktor kontrolleri

erken tanı açısından büyük önem taşır.